Czym jest zespół jelita drażliwego i jak złagodzić jego objawy?

Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekłe zaburzenie czynnościowe przewodu pokarmowego. Nie towarzyszą mu żadne widoczne zmiany anatomiczne czy biochemiczne, a mimo to układ trawienny nie pracuje prawidłowo – pojawiają się objawy, takie jak biegunki, zaparcia, bóle brzucha czy wzdęcia. Poznaj potencjalne przyczyny IBS oraz preparaty, które mogą złagodzić uporczywe dolegliwości.

Skąd się bierze zespół jelita drażliwego?

Przyczyny zespołu jelita drażliwego są złożone i wciąż nie w pełni poznane. Jednym z istotnych czynników w rozwoju IBS jest zaburzenie komunikacji na osi mózg–jelita, co może wpływać na motorykę przewodu pokarmowego, odczuwanie bólu czy reakcję na stres. Potwierdza to fakt, że dolegliwości jelitowe często nasilają się pod wpływem przewlekłego napięcia, lęku lub depresji.

Do innych możliwych czynników wyzwalających IBS należą:

• przebyta infekcja przewodu pokarmowego, po której dochodzi do trwałych zmian w jego funkcjonowaniu,
• nieprawidłowy skład mikrobioty jelitowej,
• nadwrażliwość trzewna,
• predyspozycje genetyczne^[1].

Dieta w zespole jelita drażliwego

Jednym z kluczowych elementów leczenia IBS jest zmiana nawyków żywieniowych – zarówno w kwestii samej diety, jak i sposobu spożywania posiłków. Chorzy często odczuwają poprawę po ograniczeniu węglowodanów szybko fermentujących i słabo wchłaniających się z jelit (to tzw. dieta low FODMAP). Ich nadmiar sprzyja powstawaniu gazów i wzdęć, które mogą powodować dyskomfort i ból brzucha.

Pacjenci z IBS eliminują z diety także inne produkty, które mogłyby nasilać dolegliwości, np. mleko i nabiał, rośliny strączkowe, cebulę, pieczywo pełnoziarniste, czosnek czy słodziki (ksylitol, maltitol). Ponieważ to kwestia indywidualna, warto ograniczać pojedyncze składniki żywności i obserwować organizm – w ten sposób dowiesz się, które produkty Ci służą, a które nie.

Istotna jest również regularność posiłków, jedzenie spokojnie i bez pośpiechu oraz odpowiednie nawodnienie. Niektóre osoby odczuwają poprawę po ograniczeniu kofeiny i alkoholu. Warto też prowadzić dziennik obserwacji, aby łatwiej zidentyfikować produkty i sytuacje nasilające dolegliwości.

Leczenie farmakologiczne objawów IBS

Objawy IBS możesz doraźnie łagodzić za pomocą preparatów dostępnych bez recepty. W zależności od odczuwanych dolegliwości stosuje się m.in.:

• leki przeczyszczające (np. makrogole, senes) – wspomagają wypróżnianie, są więc pomocne w przypadku zaparć,
• środki przeciwbiegunkowe (np. loperamid) – hamują perystaltykę jelit, mogą być przyjmowane doraźnie w razie biegunek,
• preparaty rozkurczowe (np. drotaweryna) – są stosowane w przypadku skurczowych bólów brzucha,
• tabletki na wzdęcia (np. symetykon) – pomagają złagodzić uczucie pełności i napięcia powłok brzusznych.

Symetykon to związek silikonowy, który jest całkowicie obojętny dla organizmu. Działa wyłącznie w obrębie przewodu pokarmowego, zmniejszając napięcie powierzchniowe pęcherzyków gazu nagromadzonych w jelitach. Dzięki temu pękają, a ich zawartość może zostać wchłonięta lub wydalona. W ten sposób symetykon może złagodzić uporczywe wzdęcia i towarzyszący im dyskomfort^[2].

Ze względu na złożony mechanizm rozwoju, zespół jelita drażliwego wymaga indywidualnego podejścia do leczenia. Czasem sama zmiana diety może przynieść poprawę, jednak w niektórych przypadkach potrzebne jest wsparcie farmakologiczne. Dlatego nie lekceważ niepokojących Cię objawów – zawsze warto poszukać ich przyczyny.

^[1] Canavan, C., West, J., & Card, T. (2014). The epidemiology of irritable bowel syndrome. Clinical epidemiology, 2014:6: 71-80.

^[2] Lewandowski, K., Kaniewska, M., Świątek, A., & Rydzewska, G. (2021). Symetykon – możliwe zastosowania w praktyce klinicznej i samoleczeniu. Lekarz POZ, 7(3): 223-232.

Artykuł nie stanowi porady medycznej