Czym jest borelioza? 

Czym jest borelioza? Borelioza z Lyme to choroba przenoszona przez kleszcze z rodzaju Ixodes, wywoływana przez krętki z rodzaju Borrelia. Kleszcze przenoszące te bakterie, stają się aktywne w Polsce zazwyczaj wczesną wiosną (marzec-kwiecień), gdy temperatura gleby osiąga 5–7°C. Największą liczbę aktywnych osobników obserwuje się w maju i czerwcu, później ich populacja maleje. Następnie ponownie rośnie jesienią, we wrześniu i październiku [1], [2]

Objawy boreliozy

Najbardziej charakterystycznym objawem, który pojawia się we wczesnym stadium choroby, jest rumień wędrujący – czerwona plama wokół miejsca ukąszenia kleszcza. Zazwyczaj występuje w ciągu 3-30 dni od zakażenia. Mogą towarzyszyć jej inne objawy, które przypominają grypę (ból stawów i mięśni, zmęczenie).

W drugim stadium choroby mogą pojawić się liczne ogniska rumienia wędrującego, a także nawracające dolegliwości ze strony stawów, zaburzenia rytmu serca, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy porażenie nerwu twarzowego.

Późne stadium boreliozy rozwija się zwykle po kilku miesiącach od zakażenia. Może obejmować:

• przewlekłe zapalenie stawów
• problemy z pamięcią, mową, czuciem
• poważne uszkodzenia układu nerwowego (zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego)

Warto pamiętać, że ukąszenie kleszcza nie oznacza automatycznie zachorowania na boreliozę. Nie każdy pajęczak przenosi bakterie, a ryzyko zachorowania znacząco spada, jeśli kleszcz zostanie usunięty w ciągu pierwszych 24 godzin od przyczepienia [1], [2].

Jak usunąć kleszcza?

Usunięcie kleszcza wymaga spokoju i odpowiedniej techniki. Po zauważeniu pajęczaka na skórze nie należy go wyciskać, przypalać ani smarować tłuszczem – takie działania mogą spowodować, że kleszcz zwróci zawartość przewodu pokarmowego do rany.

Najbezpieczniej jest skorzystać ze specjalnych narzędzi, takich jak lasso czy haczyk do usuwania kleszczy, trzymając je możliwie blisko skóry. Ruch powinien być pewny i pionowy, zgodny z osią wkłucia. Po usunięciu kleszcza należy starannie zdezynfekować miejsce wkłucia [1], [2].

Rozpoznanie boreliozy

Jak diagnozuje się boreliozę? W przypadku objawów, które nasuwają podejrzenie choroby, pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Specjalista przeprowadza szczegółowy wywiad dotyczący przebytych ukąszeń przez kleszcze i dokładnie ogląda skórę pacjenta.

Diagnostyka boreliozy opiera się głównie na badaniach serologicznych z krwi, wykonywanych według wskazań lekarzy chorób zakaźnych. Proces ten zwykle przebiega w dwóch etapach. Pierwszy to badanie przesiewowe metodą ELISA. Wynik pozytywny wymaga potwierdzenia testem Western Blot.

Ważny jest odpowiedni czas badań. Wykonanie ich zbyt wcześnie może dawać fałszywie ujemne wyniki. Z tego powodu zaleca się oznaczanie przeciwciał IgM zwykle po 4–6 tygodniach od ukąszenia kleszcza lub profilaktycznie po sezonie kleszczowym (kwiecień-wrzesień) [1], [2].

Jak przebiega leczenie boreliozy?

Borelioza jest chorobą bakteryjną, dlatego podstawą leczenia jest antybiotykoterapia. Wybór leku i czas jego podawania zależą od stadium choroby. We wczesnej boreliozie stosuje się zazwyczaj antybiotyki doustne, takie jak doksycyklina czy amoksycylina. W niektórych przypadkach można też zastosować azytromycynę jako alternatywę.

Jeżeli borelioza obejmuje układ nerwowy, wskazane jest leczenie dożylne antybiotykami np. ceftriaksonem lub cefotaksymem. Dodatkowo w przypadku objawów ze strony układu kostnego lub dolegliwości bólowych wdraża się leczenie objawowe, m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Antybiotykoterapia profilaktyczna po ukąszeniu przez kleszcza nie jest rutynowo zalecana i stosuje się ją tylko w określonych sytuacjach, np. gdy kleszcz pozostawał w skórze ponad 36 godzin, a został usunięty w ciągu ostatnich 72 godzin.

Nieleczona borelioza może dawać poważne powikłania, dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie choroby. W tym celu należy dokładnie oglądać ciało po powrocie z miejsc, w których mogą bytować kleszcze (np. las) i jak najszybciej usunąć pajęczaka. Jeśli na skórze widoczny jest rumień wędrujący, wskazana jest pilna konsultacja z lekarzem, który zaleci odpowiednie leczenie [1], [2], [3].

1. Krzyczmanik, Dariusz, et al. "BORELIOZA W PRAKTYCE LEKARZA MEDYCYNY PRACY." Medycyna Pracy 63.4 (2012).
2. Pancewicz, Sławomir A. "Borelioza z Lyme–zasady rozpoznawania i leczenia." Pediatria i Medycyna Rodzinna 10.2 (2014): 163-173.
3. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/borelioza/?srsltid=AfmBOopG02nbAPOfzxiuzvAoCKgu43fSmv7WzsMqY48kJkhzv3u4SPjP